Zinciriye Medresesi (sultan İ̇̇sa Medresesi)

Mardin'in Şar Mahallesi sınırlarında, kalenin dik yamaçlarına yaslanmış olan Zinciriye Medresesi, Artuklu dönemi taş işçiliği ve mimari dehasının en somut örneklerinden biridir. Gerçek adı kurucusundan ötürü "Sultan İsa Medresesi" olan bu devasa iki katlı yapı, halk arasında revaklar arasındaki zincir motifleri ve geçmişte kubbesine asılan efsanevi koruyucu zincirler nedeniyle "Zinciriye" adıyla ünlenmiştir. Medreseyi yaptıran Sultan İsa, Timur ordularıyla savaşmış ve bir dönem kendi yaptırdığı bu medresenin zindanlarında esir tutulmuştur. Yapı kompleksi; dikdörtgen geniş bir avlu, medrese odaları, bir cami, bir türbe ve asırlar boyu astronomi gözlemlerinin yapıldığı açık teraslardan oluşmaktadır.

Medresenin mimari planında en çok dikkat çeken unsur, doğu ve batı kanatlarında yükselen dilimli yivli iki görkemli kubbedir. Girişte ziyaretçileri karşılayan anıtsal taç kapı (portal), dantel gibi işlenmiş mukarnasları ve hat sanatıyla bezenmiş kitabeleriyle İslam sanatının zirvesini temsil eder. Avlunun güneyinde yer alan selsebilli eyvandan akan su, tıpkı Kasımiye Medresesi'nde olduğu gibi insan hayatının doğumundan ölümüne kadar olan evrelerini sembolize eder. Geçmişte rasathane (gözlemevi) olarak da kullanılan yüksek terasları, bugün ziyaretçilere uçsuz bucaksız Mezopotamya ovasını ve eski Mardin taş evlerini panoramik olarak izleme fırsatı sunmaktadır. Günümüzde kültür ve sanat etkinliklerine de ev sahipliği yapan Zinciriye Medresesi, Mardin turizm rotalarının en estetik ve en çok fotoğrafı çekilen tarihi sembolüdür.