Kıllıt Köyü (dereiçi)

Midyat ile Savur ilçelerini birbirine bağlayan dağ yollarının arasında, yeşil bir vadinin tabanında saklanan tarihi Kıllıt Köyü, sivil taş mimarisi ve çok kültürlü toplumsal hafızasıyla eşsiz bir açık hava müzesidir. Süryanice orijinal adıyla Kıllıt (kilit/dar geçit anlamına gelen), resmi adıyla ise Dereiçi olarak bilinen bu kadim köy, yüzyıllar boyunca Süryani, Arap, Kürt ve Ermeni toplulukların barış içinde ortak yaşam sürdüğü nadide bir yerleşimdi. 1970 ve 1980'li yıllara kadar cıvıl cıvıl meydanlara, yüzlerce haneye ve yüzlerce öğrenci kapasiteli okullara sahip olan müreffeh köy, ekonomik ve sosyal nedenlerle nüfusunun neredeyse tamamını başta Almanya ve İsveç olmak üzere batı ülkelerine göç vermiştir. Günümüzde sadece birkaç Süryani ailenin kalıcı olarak bekçilik yaptığı bu ıssız köy, çatısız taş evleri, kemerli taş kapıları ve derin sessizliğiyle ziyaretçilerine adeta zamanın durduğu hissini yaşatmaktadır.

Kıllıt Köyü'nü dünya inanç tarihi açısından benzersiz kılan temel özellik, çok küçük bir yerleşim yerinde Hristiyanlık inancına ait üç ayrı mezhebin kiliselerinin yan yana yükselmesidir. Köyün merkezinde, geçmişi MS 7. yüzyıla kadar dayanan anıtsal Mor Yuhanon Süryani Ortodoks Kilisesi yer alırken, onun hemen yakınlarında Süryani Katolik ve Süryani Protestan cemaatlerine ait tarihi kiliseler ile dini eğitim verilen manastır kalıntıları bulunur. Köyün girişindeki tarihi cami ise bu inanç zenginliğini tamamlayan çok kültürlü hoşgörü mirasının en yalın şahididir. Bereketli toprakları ve vadiden akan sularıyla ünlü olan Kıllıt, asırlardır Süryani şarapçılık geleneğinin ve bağbozumu kültürünün de merkezlerinden biridir. Ünlü aktör Kadir İnanır'ın başrolünde oynadığı ve dramatik bir Süryani göç hikayesini konu alan ünlü "Kapı" filmine de doğal bir plato olarak ev sahipliği yapan bu hüzünlü ve görkemli köy, Mezopotamya'nın otantik ruhunu ve kaybolan kültür katmanlarını derinlemesine keşfetmek isteyen seyahat tutkunlarının bölgedeki en etkileyici uğrak noktasıdır.